
O najdawniejszych dziejach pierwszych tureckich organizmów plemiennych wiemy nieco więcej niż o poprzednich ludach azjatyckiej północy, gdyż światło na nie rzucają nie tylko źródła chińskie, ale i własne ich zabytki pisane. Pierwsi bowiem władcy tego państewka, Bilgc Chan i Kul Tcgin (z końca VII i początku VIII w.), pozostawili kamienie pamiątkowe z napisami w starym alfabecie nazwanym runicznym. Płyty te odkrył w r. 1889 w Koszo Cajdam nad rzeką Orchon w Mongolii (tzw. napisy oichońskie) rosyjski badacz N. M. Jadrincew. a odcyfrował napisy duński badacz Thomsen w r. 1893. następnie zaś przekładu dokonał rosyjski turkołog Radłów.
Później odkryto nad Jeniscjem. w obecnej Mongolii i na Syberii wiele innych inskrypcji kamiennych. Znalezienie i odczytanie tzw. napisów orchońskkh i jenisejskich było jednym z wielkich odkryć
historycznych, równych odcyrrowaniu hieroglifów staroegipskich c/y też pisma klinowego, i umożliwiło historykom dokładniejsze określenie struktury społecznej i stosunków gospodarczych u owych plemion tureckich. Pomocnymi okazały się tu badania archeologiczne podjęte przez uczo-nych radzieckich. Z materiałów znalezionych w kurhanach i z innych źródeł wiemy, że ludy te znały obróbkę metali, płaciły Heftalitom daniny w żelazie. Dowodem poziomu ich kultury gospodarczej są ślady urządzeń irygacyjnych; obok pasterMwa i hodowli bydła rozwijały się początki rolnictwa. Owi Praturcy posiadali pewne Wyrobienie artystyczne: przedmioty znajdowane w gro-bach (broń. naczynia, tkaniny ozdobne) wskazują nie tylko na znajomość obróbki metali, ale i na umiejętność zdobnictwa, czego dowodem są liczne motywy ornamentacyjne, wiążące się ze sztuką półnoenoazjatyckich ludów stepowych, ale wykazujące pewne wpływy sztuki sasanidzkiej Persji, tak jak podobne przedmioty znane z wykopalisk na terenie Ukrainy. Węgier. Bułgarii itd. Nie wszyscy Turcy byli koczownikami. Niektórzy osiedlali się. zakładając miasteczka, tzw. balyk. które prowadziły handel z ludami sąsiednimi.